خاور ميانه در جاده تغيير
سردبير بخش خاور ميانه بی بی سی
گاهی اوقات سخت بتوان از آنچه در خاور ميانه می گذرد دچار حس افسردگی نشد.
گويی سرکوب، خشونت و اَعمال حکومت های خودکامه به هيچ اتفاق ديگری فرصت مجال نمی دهد.
اين وضع طی يک سال گذشته نيز ادامه داشته و قرار نيست خبرهای تکراری منطقه در سال 2006 محو شوند.
اما يک چيز ديگر در منطقه در حال وقوع است که نمی توان ناديده گرفت: نشانه های تغيير.
اين تغييرات به نحوی از انحاء به حمله آمريکا به عراق در سال 2003 برمی گردد.
آن سال نقطه عطفی برای خاور ميانه، همسنگ ديگر سال های سرنوشت ساز قرن گذشته بود: 1917 که امپراطوری عثمانی فروپاشيد و بريتانيا و فرانسه خطوط و مرزهای تازه منطقه را تعيين کردند؛ 1948 که اسرائيل استقلال يافت؛ و 1967 زمانی که جنگ، به مناقشه اعراب و اسرائيل شکل تازه ای بخشيد، شکلی که تا امروز حفظ شده.
پس لرزه های سال 2003 هنوز احساس می شود و برای دست کم برای يک نسل ادامه خواهد يافت.
آمريکا برای 50 سال بزرگترين بازيگر خارجی خاور ميانه بوده است. اما پرزيدنت جورج دبليو بوش با رفتن به جنگ و اشغال عراق، برای خود و برای کشورش تماس بسيار نزديکتری با منطقه برقرار کرده است.
دولت او هزينه بسيار سنگين انسانی، اقتصادی و ديپلماتيک جنگ را با اين استدلال توجيه می کند که درحال گستردن دموکراسی به مردمانی است که مستحق مردمسالاری هستند اما از آن محروم شده اند.
بيم خشونت
عراق به لطف تلاش های آمريکا در سال 2005 شاهد برگزاری انتخابات بود.
رای دادن به خودی خود يک فرمول جادوئی برای بهبود زندگی مردم نيست.
صرف اينکه مردم عراق آرای خود را به صندوق ها ريخته اند بدان معنی نيست که خشونت متوقف خواهد شد و جريان الکتريسيته ديگر قطع نخواهد شد.
اما رای دادن بهترين راه ايجاد نظامی عادلانه تر است، بنابراين شايد مقدمه آينده ای روشنتر چيده شده باشد.
تحت نظر و مراقبت آمريکا، سياستمداران تازه انتخاب شده عراق اکنون بايد نشان دهند قادر به بنا کردن دموکراسی هستند.
اما آنها اول بايد نزاعی که از هم اکنون درباره وقوع تقلب در انتخابات دسامبر به راه افتاده خنثی کنند و سپس دولت تشکيل دهند که می تواند ماه ها وقت ببرد.
خشونت ادامه خواهد يافت و در سراسر خاورميانه دولت ها نگرانند که اين خشونت به خاک آنها تسری پيدا کند.
در اردن از قبل چنين شده است.
روايت های مختلف دموکراسی
يافتن منتقدان - دشمنان - واشنگتن در خاور ميانه هنوز کار آسانی است.
اما تناقض آميز اينکه دخالت آمريکا در منطقه و شيوه پيش بردن دستور کار دموکراسی، فضايی ايجاد کرده که ناراضيان می توانند پر کنند.
مصر مثال خوبی است. سال 2005 در اين کشور نيز سال انتخابات بود.
روايت اين کشور از دموکراسی دست کم به اندازه روايت عراقی ها از آن معيوب است.
گروه های فشار وابسته به حزب حاکم ايستگاه های رای گيری را در برخی نواحی بستند تا مانع رای دادن مخالفان شوند.
اما مصر، پرجمعيت ترين کشور عرب، به جاده تغيير پا گذاشته و معکوس کردن اين روند، اگرچه نه غيرممکن، اما دشوار خواهد بود.
اينها بدان معنی نيست که رويای دولت بوش درحال تحقق است.
در واقع نشانه ها حاکيست که اين وضع برخی از کابوس های خاص خود را می آفريند.
در مصر، اخوان المسلمين موفقيت قابل ذکری کسب کرده است. اگر مصر آينده ای دموکراتيک داشته باشد، ممکن است اسلامگراها در آن حاکم شوند.
آمريکايی ها دارند کشف می کنند که مشکل دموکراسی اين است که می تواند نتايجی به بار آورد که دلخواه آنها نيست.
ولی دموکراسی يعنی همين.
نفوذ آمريکا
در زمان نگارش اين خطوط، چند روز مانده به کريسمس، به نظر می رسد عراقی ها در انتخابات اخير در طول خطوط فرقه ای رای داده باشند.
برخی از متحدان ايران در جنبش سياسی شيعه عراق، به لطف انتخاباتی که با پشتيبانی مالی و لژستيکی دولت بوش ممکن شده، به قدرت خواهند رسيد.
و از ياد نبريم که آمريکا همچنين به ايران لطف کرد و صدام حسين، سرسخت ترين دشمن محلی آن کشور را از سر راه برداشت.
در ماه ژانويه فلسطينی ها قرار است نخستين انتخابات پارلمانی خود در 10 سال گذشته را برگزار کنند - هرچند احتمال لغو آن می رود.
اگر اين انتخابات برگزار شود، نسل جديدی از فلسطينی ها از جمله اعضای گروه اسلامگرای حماس - گروهی که به خاطر اعتقادش برای نبرد با اسرائيل، به خاطر اين تصور که منزه از فساد است و شبکه رفاه اجتماعی آن به شماری از فقيرترين فلسطينی ها کمک می کند، رای می آورد - به قدرت نزديک خواهند شد.
آريل شارون، نخست وزير اسرائيل، بنابر يک ميل غريزی می خواهد مانع شرکت نامزدهای حماس شود.
آمريکايی ها به او گفته اند که نبايد در انتخابات دخالت کند.
اما مقام های ارشد آمريکايی ابهامی باقی نگذاشته اند که نمايندگان حماس در صورت راهيابی به پارلمان، اگر همچنان به حمايت از خشونت ادامه دهند، به عنوان نمايندگان مشروع دموکراتيک به رسميت شناخته نخواهند شد.
آينده نامطمئن
سوال اين است که حماس، اگر مردم پشت سرش باشند، چقدر اهميت خواهد داد.
انرژی ديپلماتيک و سياسی واشنگتن در خاور ميانه چنان صرف عراق شده است که توان زيادی برای رسيدگی به اسرائيلی ها و فلسطينی ها باقی نمی ماند.
اين بدان معنی است که آينده ای که آريل شارون برای اسرائيل و کشور فلسطين ترسيم می کند، احتمالا مورد تاييد کاخ سفيد قرار خواهد گرفت، البته تا زمانی که او بتواند نشان دهد آن را در چارچوب پارامترهای "نقشه راه" صلح - که نزديکترين طرحی است که آمريکايی ها در حال حاضر برای رسيدن به صلح دارند - نگاه داشته است.
البته با اين فرض که شارون پس از انتخابات ماه مارس موفق به تشکيل دولت بعدی اسرائيل شود و گرفتار مشکلات جسمانی تازه ای نشود.
در دراز مدت و ورای 2006، طرح های شارون تنها در صورتی پيش خواهد رفت که بتواند آنها را به فلسطينی ها هم بفروشد.
هر چيزی که فلسطينی ها آن را معادل تسليم برای خود بدانند به صلح منجر نخواهد شد.
