کشف روستای هخامنشی
چندی پيش هيأت باستان شناسی ايران و ايتاليا موفق شدند در کنار 30 خانه مکشوفه از يک روستاي هخامنشی گورستانی مربوط به اهالی اين روستا را کشف کنند. اين گورها گرداگرد روستا واقع شده اند. اين روستا نزديك ترين محوطه به سد سيوند است و با آبگيري سد، زير آب می رود. كاوش هاي باستان شناسی در اين روستا نيز باعث شد برای نخستين بار شيوه معماري در دوره هخامنشی كه تاكنون ناشناخته بود، شناسايی شود. کاوش هاي بيشتر در اين گورستان منجر به شناسايی ۱۵ گور هخامنشی شد اما با نزديک شدن به پايان فصل کاوش، باستان شناسان موفق شدند تنها ۳ گور از گورهای کشف شده را شناسايی کنند.
كشف يك دهكده هخامنشي اهميت زيادی دارد و اين نخستين باری است كه بقايای معماری روستای اين دوره باستانی و با اهميت ايران شناسايی مي شود .
مهندس محمد حسن طالبيان، مدير بنياد پژوهشي پارسه و پاسارگاد درباره يافته هاي كاوشگران در اين دره می گويد: باستان شناسان در فصل اول كاوش بخشی از بقايای معماري يك روستای هخامنشي كه شايد قدمت آن به دوران فرا هخامنشی نيز برسد با ديوارهاي دفاعی و لوله های سفالی دفع فاضلاب و يك منطقه توليدی ابزارآلات كشاورزی كه احتمالاً متعلق به دوران ساسانی است را پيدا كردند.
همچنين دو كوره سفالگری از هفت هزار و ۵۰۰ سال پيش، يك محوطه باستانی هفت هزار ساله، تدفين مرده های مربوط به شش هزار سال پيش، آثاري از بقاياي دوره ايلامی، دو اسكلت دفن شده همراه اشيا در گور، يك گورستان كلان سنگی ساسانی، خمره ذخيره آذوقه (بزرگترين ظرف باستاني ايرای با وزني معادل ۱۲۰ كيلوگرم)، حوض ساخته شده از لاشه سنگ با اندود گچ، مهر باستانی با نقوش افقی و قدمت پنج هزار و ۵۰۰ سال كه در اين منطقه از نظر تجاری حائز اهميت است، كوره هاي ذوب فلز و دو گورستان دسته جمعی از ديگر آثاری است كه تاكنون در اين دره به دست آمده است .
معماری خانه های کشف شده، از پاسارگاد و تخت جمشيد الگو برداري شده است. دو پايه ستون در حياط يا ايوان مركزي يكی از اين خانه ها كشف شده و احتمالا ستون ها از چوب بوده است و به همين علت از بين رفته است. هم اكنون پايه ستون ها تنها گواه معماری ستون دار در خانه های اين روستا است .
آثار بدست آمده از اين فصل كاوش نشان مي دهد كه زندگي در اين روستا در طول دوره
هخامنشي جريان داشته است. برخی دیگر از اين آثار عبارتند از چند مهره سنگي چرخ
نخريسي كه از بافندگي در اين روستا خبر مي دهد. يك كاسه مرمري ، سنجاق مفرغي ، مهره
هاي تزئيني ، تيغه هاي سنگي مربوط به يك آسياب، سر پيكان و يك سپر مربوط به دوره
هخامنشي نيز در اين محوطه يافت شده است .نیز، به دنبال تقاضاي کاوش مجدد باستان
شناسان فرانسه و ايتاليا در تنگه بلاغي، این مهم صورت گرفت و دومين فصل از
كاوش هاي باستان شناسي در تنگه بلاغي روي دهكده هخامنشي با سرپرستي عليرضا عسگري از
ايران و پروفسور كالياري از ايتاليا پس از يك ماه و نيم به پايان رسيد و نتايج شگفت
انگيزي داشت .
در محوطه ۷۶ که توسط هيأت ايراني و ايتاليايي کاوش شده بود بقاياي يک روستاي هخامنشي کشف شد اما در کنار آن نيز سفال هاي دوره باکون ( هزاره پنجم پيش از ميلاد ) نيز شناسايي شد. به همين علت تيم مشترک ايران و آلمان که روي اين دوره باستاني کار مي کنند عهده دار کاوش در بخش باکون اين محوطه باستاني شدند.
از روي سفال هاي سطحي مي شد حدس زد که این محوطه به دوره باکون تعلق دارد .
هيات ايرانی و آلمانی به سرپرستی مژگان سيدين و باربارا هلوينگ موفق شدند تا بقايای دوره باکون ( هزاره پنجم پيش از ميلاد )، را در محوطه ۹۳ تنگه بلاغی شناسايی کنند. اين پژوهش ها نشان داد که تنگه بلاغی از ۷ هزار سال پيش محل زندگی و سکونت انسان بوده است .
اختلاف نظر باستان شناسان در باره آثار، خود دلیلی برعدم مطالعه کافی در دره بلاغی است
حمید عطايی، يکی از باستان شناسان تنگه بلاغی که محوطه های بی شماري را همراه هيأت هايی از فرانسه و آلمان کاوش کرده است با اشاره به جريان کاوش در تپه باستانی هخامنشی می گوید: « تپه ای باستانی در نزديکی راه موسوم به راه شاهی واقع شده است و احتمالا متعلق به بناي ارزشمندی بوده است. کاوش های اوايل سال جاري نظريه راه شاهي را رد کرد و از آنجا که احتمال مي رود تنگه بلاغي در زمان هخامنشی شکارگاه بوده باشد، آنچه به عنوان راه شاهي مي شناسيم همان ديوار های پرديس شاهی بوده که بخش قرق را از محوطه پرديس جدا می کرده است .
در جريان کاوش هايي که در محوطه ۸۵ انجام گرفت بقاياي پايه ستون هاي هخامنشی کشف شد که احتمال وجود يک کوشک از دوره هخامنشی را در داخل تنگه بلاغي اثبات کرد.
عطايي با بيان اين مطلب که نظريه اخير تا حدودی درست است، يادآور شد:« احتمالا در محوطه پرديس نيز بناي ارزشمندی از دوره هخامنشي يافت می شود به همين علت محوطه ۳۴ که در داخل بخش پرديس واقع شده است را بايد کاوش کرد.
پيش از اين، آزمايشات ژئوفيزيک نشان داده است که محوطه ۳۴ متعلق به يک بناي بزرگ است. همچنين سفال هاي سطحی نيز احتمال هخامنشی بودن آن را قوت بخشيده است.
رمی بوشارلا سرپرست فرانسوی کاوش در تنگه بلاغي است. وي در تازه ترين کاوش های خود روی راه شاهی معتقد است که راه مسير عبور آب بوده و به عنوان کانال از آن استفاده می شده است .
عطايی با رد اين نظريه گفت : « بر اساس نطريه بوشارلا، ما پنج حفره در داخل راه شاهی ايجاد کرديم اما هرگز به بقايای گچ ، ساروج يا ملات مشابه برخود نکرديم. در صورتی که از اين مسير که به عنوان کانال های آب استفاده می شده بايد اين بقايا امروز يافت شود.
عطايی در ادامه گفت : «در صورتي که کاوش در محوطه 34 منجر به کشف بنای ارزشمندی از دوره هخامنشی شود نظريه پرديس بودن اين محوطه اثبات می شود و آن وقت با اطمينان می توان گفت که راه موسوم به راه شاهی همان ديوار پرديس است .
هم اکنون آبگيري سد سيوند باعث مي شود تا ميزان آب تا يک متری محوطه 34 بالا بيايد .
به گفته رمی بوشارلا هنوز محوطه های بی شماری در اين تنگه وجود دارد كه نيازمند
كاوش هستند و همه هراس باستان شناسان اين است كه آبگيری سد سيوند مانع از اين
كاوش ها شود.